≡ Menu

Henrik İbsen

1828 doğumlu. ‘Eleştirel gerçekçi’ edebiyat anlayışının tiyatrodaki öncüsü, çağdaş tiyatronun kurucularından, Norveçli oyun yazarı ve şair. Mali bunalıma düşmüş Norveçli bir tüccarın oğlu olan İbsen, Kristiana’ya girerek üniversite adayları için düzenlenen eğitim kurslarına katılır.

henrik ibsen

İlk oyunu Catiliana’yı 1850’de yazar. 1851’de Bergen’de Den Nationale Scene’ye Sahne Ozanı olarak atandıktan sonra oyun yazarlığı daha ağırlık kazanır. 188 oyunun sahnelenmesinde yer alır. Norveç Tiyatrosu’nun sanat yönetmeni olur. Tiyatro iflas edince maddi güçlükler yaşar ve kendisine yardım bağlanması için Meclis’e başvurur. 1863’te Norveç’te Kristiana Tiyatrosu’nda sanat danışmanı olur; burs için yine hükümete başvurduğunda kendisine “burs değil, iyi bir dayak gerektiği” cevabını alır.

Tatlı İsteyenler adlı oyunun başarı kazanması üzerine hükümet yurt dışına geziye gidebilmesi için kendisine bu sefer mali yardımda bulunur. Dönemin en ünlü yazarı Bjornson’dan mali destek görerek 1864’te İtalya’ya gider ve zaman zaman Norveç’e dönse de 27 yıl yurt dışında kalır. Batı tiyatrosu üstünde derin etkiler bırakan ve dram sanatının en büyük ustalarından sayılan İbsen, kendi konumunu şu sözlerle yansıtır:

“Yeni bir evrenin yaratılışına katkısı olanların başında geldiğim söyleniyor. Bense, tam tersine, yaşadığımız çağın birçok nedenden ötürü ancak bir takım yeni şeyler doğurabilecek, sona ermiş bir çağ olarak nitelenebileceğine inanıyorum.”

Bir Bebek Evi (Nora) oyunuyla dünya çapında ün yapan ve 19. yüzyılın diğer büyük oyun yazarları gibi romantik, bireyci ve anarşist bir dünya görüşünün etkisinde yapıtlar vermiş olan İbsen, yazdığı eleştirel gerçekçi oyunlarda toplum bireylerinin yanılsamalarını, nevrotik ve ruhsal çalkantılarını açığa sermiş; bireyin boşa çıkan yaşam uğraşını, toplumun dış yüzü ile iç yüzü arasındaki karşıtlığın yol açtığı çelişkilerin üstesinden gelemeyişini irdelemiştir.

1906’da hayatını kaybeden İbsen’in başlıca eserleri şunlardır: Peer Gynt (1867), Bir Bebek Evi, Nora (1879), Hortlaklar (1881), Bir Halk Düşmanı (1882), Yaban Ördeği (1884), Hedda Gabler (1890), John Gabriel Borkman (1896) ve Biz Ölüler Uyanınca (1889).

 

Agora Kitaplığı’ndan çıkmış olup, yazarın Toplumun Temel Direkleri, Bir Bebek Evi (Nora), Hortlaklar ve Bir Halk Düşmanı adlı oyunlarının yanı sıra bu oyununu da geniş olarak irdeleyen önemli bir kitap için bkz.:

• Modern Tiyatronun Toplumsal Önemi (2013)