≡ Menu

“Toplumsal Hareketlerin Taşıyıcıları Her Zaman Kalabalıklardır” (Osman Akınhay)

Agora Kitaplığı’nın editörü ve kurucusu Osman Akınhay’la hem Gezi Direnişi’ne paralel olarak Agora’dan çıkan aralarında Tarık Ali’den Slavoj Zizek’e farklı düşünürleri barındıran isimlerin kitaplarının da yer aldığı Gezi Direnişi Broşürleri serisini, hem de broşür serisi içerisinde yazdığı ve samimi ama teoriden ve analizden de kaçınmayan üslubuyla yazdığı kitabını konuştuk.

***

Gezi direnişiyle ilgili birçok kitap çıktı. Bunların büyük kısmının  sosyal medyada yazılanlardan oluşan derlemeler, yahut kronolojik bir olaylar dizisinin yazıya geçirilişi olduğunu gördük. Agora’dan çıkan kitapların tüm bu diğer kitaplardan farkı var mı? Varsa nedir?

Gezi direnişiyle ilgili çok sayıda kitabın çıkması olağan ve tabii ki iyi. İçlerinde ‘istismar’  kokusu duyduran kitaplar bulunduğunu da biliyoruz. Piyasaya ilk çıkan ve en çok baskıyı yapan kitabın, ömrü boyunca ‘müesses nizam’ içinden konuşmuş Emre Kongar imzalı olması da manidar. Bunlar olacak; oluyor da. Fakat kötünün yanında iyi kitaplar da çıkıyor. Bilhassa bazı dergilerin derlemeleri çok iyiydi. Ekspres, Toplumsal Praksis gibi. Biz de ilk başta, direnişin ilk haftasında derleme bir kitap düşünmüştük. İşin doğrusu, isyanın nefesinin bu kadar uzun olacağını kimse öngöremiyordu; fakat günler geçip de isyan durulmak bilmeyince, bir kitap çalışması için gerekli ‘mesafe’yi yakalamak da mümkün olmuyordu.

Gezi Derinişi Broşürleri 1 – Noam Chomsky

O arada, Anatoliat telif ajansından Noam Chomsky’nin Occupy kitabının çevirisinin yayın hakkını aldık. Kitabı çevirirken aklıma gelen bu ‘broşürler’ fikriyle birlikte çeşitli temaslar kurmaya başladım. İlk elde, Türkiye’deki direniş hakkında ardı ardına makaleler yazmaya başlamış Tarık Ali’yle ve daha sonra, Avrupa’daki ve dünyadaki isyanların yanı sıra Türkiye ve Yunanistan’la ilgili olarak bir makale yayınlamış Slavoj Zizek’le temaslarımız olumlu geçince, derhal görüşlerinin derinliğini beğendiğimiz yerli yazarlarla görüşmeler yaptık ve bu broşürler serisini hayata geçirdik. Bu seride, öncelikle hem Türkiye’deki hem de dünya ve Avrupa’yla Ortadoğu/Kuzey Afrika’daki isyan hareketlerine dair ‘analitik’ değerlendirmelerin yapılmasını, mümkün olduğu ölçüde geçmişi de kapsayan ‘teorik mülahazalar’ın bulunmasını gözettik.

Cihan Tuğal, Foti Benlisoy ve Ahmet E. Tonak’ın Türkiye’deki gelişmeleri gün gün takip edip, sıcağı sıcağına yazıya dönüştürdükleri makaleleri yayınlamak da bu bakımdan önemli oldu. Sonuçta bizim serimizden kitapları okuyan okurun gözünde, bir perspektifin ve geleceğe dair ufkun canlı tutulmasına katkı yapmak can alıcıydı. Bundan sonra birkaç yazar arkadaşımızdan başka kitaplar da bekliyoruz; umarız gelir. Ayrıca, Chomsky’nin kitabının yeni basım zamanı gelince, özgün kitaptaki eklemelerle genişletilmiş bir versiyon yayınlayacağız.

Gezi broşürlerinin arasında sizin de bir çalışmanız var, adı da bir isyanın halesi. Öncelikle isimden başlayalım. Gezi’ye biri direniş  dedi, diğeri uyanış, siz de sanıyorum ki isyan demeyi tercih  ediyorsunuz. Bu üç tanım arasındaki fark nedir sizce? Bu  adlandırmaların arkasında bir niyet aramalı mıyız?

Gezi’nin nasıl nitelendirileceği önemli; burada ‘niyet’ten ziyade ‘bakış’ söz konusu. Gezi, birçok bakımdan Türkiye açısından ilkleri getirdi. Bir kere, cumhuriyet tarihinin ilk en kitlesel kendiliğinden ayaklanmasıydı ve çıkışında kentin merkezinde, kadınların ve gençlerin, bugünkü aktif genç kuşağın bir itirazı, başkaldırısı olarak başladı. Sonra, süreç içinde bu dinamiğin yayıldığını, çeşitli talepleri barındırdığını, hem siyasal hem de toplumsal muhalefeti kapsadığını, ayrıca özellikle beyaz yakalı çalışanları, güvencesiz kesimleri hareketlendirdiğini gördük.

Aslında bugün itibariyle, Taksim merkezinin kısmen polis denetimi altına alınmasının da etkisiyle, bu itirazın İstanbul’da Gazi Mahallesi ve Okmeydanı, Ankara’da Dikmen ve Tuzluçayır, Antakya’da Armutlu’da süreklilik kazanması daha sıhhatli görünüyor. Tüm bunları göz önüne aldığımızda, ‘Gezi direnişi’ bir sembol tanımlama gibi duruyor ve ortak bir kaynağı gösteriyor, fakat siyasal/teorik bakımdan bunun daha ötesinde bir dinamiği açığa çıkardığı kesin. Mesela Korkut Boratav’ın Gezi’den hareketle ‘Olgunlaşmış bir siyasal başkaldırı’ tespiti yapması hep akılda tutulmalı. Eğer bu itiraz sürecekse, ki öyle görünüyor, yine hem katılan kesimler olarak hem de meseleler ve talepler olarak, çoklu faktörlerin bir ‘alaşımı’ olmaya devam edeceğini söyleyebiliriz.

“İsyanın Halesi Diri Tutulmalı”

Sizce Gezi Lenin’in bahsettiği o tarihi sıçramalardan biri mi ve biz Türkiye’deki sol olarak Gezi’den  ne  çıkarmalıydık ve  ne çıkardık?

Gezi’den herkes ders ve sonuç çıkarıyor zaten; iktidar kanadı da muhalefet kesimleri de. Bu açıdan, hakikaten bir ‘milat’. Ve ilkin, sol’un değişik kollarının Gezi’yi nasıl kavradıklarından ziyade ve daha önemlisi, isyanın öznesini meydana getiren ‘örgütsüz bireyler’de hem deneyim olarak hem hayat ve dünya görüşü olarak nasıl dönüşümlerin yaşandığı. Çünkü biliyoruz, başlangıçlarda ve dönüm noktalarında bir siyasal hareket olarak sola belirleyici roller düşse de, toplumsal hareketlerin asıl taşıyıcıları her zaman ‘kalabalıklar’dır. Ve benim kitabımı bitirirken vurguladığım, Gezi’nin tüm bileşenlerinden daha ötede bir yerde duran ‘isyanın halesi’nin diri tutulmasının kritik değeri de burada yatıyor.

Gezi Direnişi Broşürleri 7 – E. Ahmet Tonak

“Gezi’nin Analize İhtiyacı Var”

Bazı yazarlar ve sosyal bilimciler Indignados ya da Occupy için  gösterdikleri heyecanı Gezi için göstermediler. Bunu neye  bağlıyorsunuz? İsyan seçmek elimizde midir?

İsyan seçmek tabii ki elimizde değil. Zaten bu isyanı hiçbirimiz yapmadık. Kimimiz katıldık ya da kimimiz seyrettik, o ayrı. Hele bizim kuşak için, hayatlarımızı temize çeken bir ‘seyir’ oldu. Her tarihsel dönemin başkaldırıları, o devrin toplumsal/siyasal koşulları çerçevesinde meydana geliyor. Avrupa’nın ‘68’inde Fransa’daki milyonluk grevler apayrı bir kıymetteydi; yine 1960’larda İstanbul ağırlıklı grevler Türkiye’nin siyasal tarihini değiştirdi. Fakat 2013’te genel grev çağrıları sonuçsuz kaldı. ABD’de, Avrupa’nın güney kuşağında, Tunus, Mısır ve Bahreyn’deki isyanlarda sokağa çıkanların bileşimi, eski tür eylem ve grevlerin çekirdeğinden farklı oldu. Dolayısıyla, aradan zaman geçtikçe üstlenilecek en ‘serinkanlı’ görev,  isyana katılanların sosyal bileşimini, onları sokağa iten sebep ve dürtüleri saptayarak analize tabii tutmakta yatıyor.

“Kırılmalar Yaşanacaktır”

Erdoğan’ın etrafında her gün yeni bir cephe açılıyor ve hükümet her  geçen gün daha öfkeli adımlar atıyor. Hem Gezi’den ortaya çıkan hareketin geleceği hem de AKP’nin geleceğine ilişkin düşünceleriniz  neler?

Güncel gelişmelerin nasıl seyir alacağını  bilemeyiz; tarihte yeterince parlayıp sönen hareket örnekleri olduğu gibi, sonradan alevlenip devrimlere yürüyen hareket örnekleri de mevcut. Kabaca görebildiğimiz, Gezi’deki ‘itiraz’ın yönetenler açısından bir ‘sınır’ı işaret ettiği. İktidar kanadı tabii ki bu ‘sınıra dayanma’ olgusunu dikkate almayıp, bildiği yoldan ilerleyebilir. Fakat, AKP’nin kendi iktidarı ve yönetimi açısından, yandaş tabanı dışındaki kesimler nezdinde ‘rıza üretme’ kapasitesinin tıkandığı da aşikar.

Türkiye’nin güncel siyasal koşulları, Suriye ve Ortadoğu’dan küresel kapitalizmdeki dalgalanmalara, kendi ekonomik ‘başarı’ serüveninin çökme ihtimalinden ülke içi muhalefetin yükselmesi durumuna kadar çok çeşitli etkenlere bağlı olduğundan, bir süre  sonra ‘esastan kırılmalar’ın yaşanacağını düşünüyorum.

(Evrensel, 2 Ekim 2013)

Gezi Direnişi Broşürleri 4 – Cihan Tuğal

***

Agora Kitaplığı’nın Gezi Direnişi Broşürleri serisinin tüm kitapları:

Occupy/İşgal Et (Noam Chomsky)
Dünyadaki İsyanların Anlamı (Slavoj Zizek)
Hakikat Kazanacak! (Tarık Ali)
Gezi’nin Yükselişi, Liberallerin Düşüşü (Cihan Tuğal)
Gezi Direnişi – Türkiye’nin ‘Enteresan’ Başlangıcı (Foti Benlisoy)
Gezi Ruhu – Bir İsyanın Halesi (Osman Akınhay)
Kent Hakkı’ndan İsyan’a (E. Ahmet Tonak)

 

Gezi Direnişi Broşürleri serisiyle ilgili diğer yazı ve röportajlar:

Gezi’de Bugünün Teorisini Anlamak (Sarphan Uzunoğlu, Radikal Kitap, 11 Ekim 2013)

Yorumunuzu buraya yazabilirsiniz